Home / VĂN MẪU THPT / Văn mẫu lớp 10 / Phân Tích Bài Thơ Nhàn Của Nguyễn Bỉnh Khiêm

Phân Tích Bài Thơ Nhàn Của Nguyễn Bỉnh Khiêm

Đề bài: Phân Tích Bài Thơ Nhàn Của Nguyễn Bỉnh Khiêm

BÀI LÀM

Nhiều người vẫn nghĩ cuộc sống là một dòng xoáy đầy xô bồ hỗn độn. Nhưng tất cả đều do cách ta sống, do cách ta lựa chọn. Nguyễn Bỉnh Khiêm – một vị quan anh minh đã giã từ chốn phồn hoa nhưng đầy bon chen của kinh thành để về quê nhà sống những tháng ngày bình yên. Dù chẳng có gấm vóc cao sang, cũng không lương bổng hàng tháng nhưng với ông, được sống an nhàn, sống yên bình là một điều hạnh phúc nhất. Và bài thơ “Nhàn” được ông viết lên để kể về chính cuộc sống của mình. Rất giản dị nhưng vẫn rất thanh cao.

>> XEM THÊM: Soạn bài thơ Nhàn của Nguyễn Bỉnh Khiêm

Về cuộc đời của Nguyễn Bỉnh Khiêm, sẽ rất hiếm gặp vị quan nào thanh liêm như thế. Ông dâng sớ vạch tội và xin chém đầu mười tám lộng thần. Vua không nghe, ông bèn cáo quan về quê, lập quán Trung Tân, dựng am Bạch Vân, lấy hiệu là Bạch Vân Cư Sĩ. Ông dạy học, học trò có nhiều người nổi tiếng nên ông được đời suy tôn là Tuyết Giang Phu Tử (Người thầy sông Tuyết). Nguyễn Bỉnh Khiêm là người có học vấn uyên thâm. Vua mạc cung như các chúa Trịnh, Nguyễn có việc hệ trọng đều hỏi ý kiến ông và ông đều có cách mách bảo kín đáo, nhằm hạn chế chiến tranh, chết chóc. Mặc dù về ở ẩn, Nguyễn Bỉnh Khiêm vẫn tham vấn cho triều đình Mạc. Ông được phong tước Trình Tuyền hầu, Trình Quốc công nên có tên gọi là Trạng Trình. Không những thế, ông còn là nhà thơ lớn của dân tộc. Thơ ông mang đậm chất triết lí, giáo huấn, ngợi ca chí của kẻ sĩ, thú thanh nhàn, đồng thời phê phán những điều xấu xa trong xã hội. Bài thơ Nhàn nằm trong tập Bạch Vân quốc ngữ thi. Nhan đề bài thơ do người đời sau đặt.

Nội dung bài thơ kể về cuộc sống an nhàn của Nguyễn Bỉnh Khiêm ở nơi quê nhà. Đồng thời thể hiện những tình cảm, tâm tư và nguyện vọng của một vị quan yêu nước, thương dân, thanh liêm, trong sạch về một đất nước thái bình, thịnh trị:

“Một mai, một cuốc, một cần câu

Thơ thần dầu ai vui thú nào

Ta dại, ta tìm nơi vắng vẻ,

Người khôn, người đến chốn lao xao.”

bai tho nhan

Hình ảnh một vị quan đã từng mặc gấm vóc cao sang, từng ngồi trên bàn ăn thịnh soạn, từng sai bảo biết bao nhiêu quân lính, người hầu, nay về ngồi an nhàn bên bờ ao câu cá thật thanh tịnh biết bao ! Ông chỉ cần "Một mai, một cuốc, một cần câu", vậy là đủ cho một cuộc vui tuổi già. Nhịp điệu câu thơ rất nhẹ nhàng, chậm rãi, thể hiện sự khoan khoái, thanh thản trong tinh thần của nhà thơ. Nhưng sang đến câu thơ thứ hai, giọng thơ lại chuyển sang một nhịp điệu khác. Vẫn chậm rãi nhưng thể hiện sự vô tư, vô ưu: "Thơ thẩn dầu ai vui thú nào". Nguyễn Bỉnh Khiêm không chỉ rõ "ai" là đối tượng cụ thể nào, nhưng ý ông muốn nói đến những vị quan khác đang ngồi trên ghế triều đình, nơi mà ông cũng từng ngồi trong mỗi buổi chầu dưới vua. Ông không màng đến bổng lộc, đến những thú vui ở nơi ấy nữa. "Dầu ai" – cách nói rất dân giã và thật lòng. Ông tự nhận mình là "dại" khi "tìm nơi vắng vẻ". Và "người khôn" là "người đến chốn lao xao". "Chốn lao xao" ấy chính là kinh thành, là triều đình, là những chiếc ghế quan. Chỉ những người đỗ đạt mới được ngồi lên ghế đó. Vì vậy, theo nghĩa đen, chỉ có người khôn mới đến được chốn ấy. Nhưng Nguyễn Bỉnh Khiêm không chỉ thẳng đó là chốn quan trường, mà lại nói "chốn lao xao". Phải chăng ông muốn hàm ý gì trong hai từ "lao xao" ? Đúng vậy, nơi ấy là nơi bon chen, nơi có những âm mưu thâm ác hiểm độc, có những lời nịnh bợ đầy giả tạo… Tất cả đã làm nên một "chốn lao xao" đúng như Nguyễn Bỉnh Khiêm đã nói. Ngược lại, "nơi vắng vẻ" mà Nguyễn Bỉnh Khiêm đang sống là nơi dành cho thường dân, cho những người không có trình độ. Thế nên, ông mới tự nhận mình là "ta dại". Nhưng trong cái "dại" ấy lại là cái "khôn" khi ông chọn "nơi vắng vẻ" để sống, để giữ được sự khiết tịnh và trong sạch của bản thân mình. Không những thế, ông còn có thời gian để đào tạo nên nhiều người có học vấn uyên thâm. Và khi triều đình có việc cần, ông vẫn sẵn sàng tham vấn cho vua. Như vậy, Nguyễn Bỉnh Khiêm là "người khôn" thực sự chứ không hề dại như ông đã tự nhận.

Loading...

Ông sống an nhàn, thanh thản. Sống ở quê nhưng lòng vẫn luôn hướng đến triều đình, đến việc nước, việc dân. Cuộc sống quanh ông rất giản dị mà thanh cao:

Thu ăn măng trúc, đông ăn giá,

Xuân tắm hồ sen, hạ tắm ao.

Rượu, đến cội cây, ta sẽ uống

Nhìn xem phú quý tựa chiêm bao

Có thể thấy, Nguyễn Bỉnh Khiêm rất gắn bó với thiên nhiên. Những món ăn cũng như những sinh hoạt đời thường của ông đều được lấy hoàn toàn từ thiên nhiên. Mùa nào thức nấy, “Thu ăn măng trúc, đông ăn giá”. Không hề có sơn hào hải vị hay những đặc sản cao quý như thời còn làm quan, nhưng ông không thấy đó là cuộc sống thiếu thốn. Ngược lại, ông còn rất ung dung, rất khoan thai thưởng thức từng món ăn của đồng quê: măng trúc và giá. Giọng điệu câu thơ thể hiện một tinh thần rất thư thái, điềm tĩnh và khoan thai. Sự sinh hoạt của ông cũng theo mùa của tự nhiên: “Xuân tắm hồ sen, hạ tắm ao”. Và tất nhiên, trong cái thú bình sinh ấy không thể nào thiếu rượu được:

Rượu, đến cội cây ta sẽ uống

Nhìn xem phú quý tựa chiêm bao”.

Hai câu thơ này, tác giả có ý dẫn điển Thuần Vu Phần uống rượu say nằm ngủ dưới dốc cây hòe, rồi mơ tháy mình ở nước Hòe An, được công danh phú quý rất mực vinh hiển. Sau khi bừng mắt tỉnh dậy thì hóa ra đó chỉ là giấc mộng, thấy dưới cành hòe phía nam chỉ có một tổ kiến mà thôi. Từ đó điển này có ý: phú quý chỉ là một giấc chiêm bao. Như vậy, Nguyễn Bỉnh Khiêm đã chỉ rõ rằng ông không cần một cuộc sống giàu sang, sung túc. Với ông, cuộc sống an nhàn như hiện tại là quá hạnh phúc rồi. An nhàn nhưng không vì thế mà ông bỏ mặc việc triều đình, việc dân việc nước. Vì yêu nước, vì thương dân, ông vẫn luôn hướng lòng mình đến mọi người. Điều đó được thể hiện qua việc ông mở lớp dạy học, đào tạo ra nhiều người tài, và khi triều đình có việc, ông vẫn tham vấn một cách kín đáo để hạn chế chiến tranh.

Bài thơ như mộ lời tâm sự thâm trầm mà sâu sắc, khẳng định quan niệm sống nhàn là hòa hợp với tự nhiên, giữ cốt cách thanh cao, vượt lên trên danh lợi. Qua đó, ông cũng muốn truyền tải thông điệp tới thế hệ sau về lối sống thanh tịnh và trong sạch. Sống không ham mê danh lợi, nhưng vẫn luôn cống hết mình cho nhân dân, cho đất nước.

Phân Tích Bài Thơ Nhàn Của Nguyễn Bỉnh Khiêm
Rate this post
Spread the love
Loading...

Trả lời

Thư điện tử của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *